SeniorPlaza

 

Protestkunst

Uiteenlopende vormen van kunst waarin wordt geprotesteerd tegen onderdrukking, wantoestanden, onrecht enz. Vooral in de jaren zestig en zeventig populair.

De kaarten en affiches van de Duitse advocaat Klaus Staeck (geb.1938) zijn hier een goed voorbeeld van. Hoofdthema’s van zijn werk zijn de meningsvrijheid, vredesproblematiek, milieu, sociaal onrecht en de strijd tegen arrogante en reactionaire machthebbers binnen en buiten de kunstwereld. Steak exposeert regelmatig in musea en voert daarnaast affichecampagnes uit in steden. Zij affiches zijn links georiënteerd en ironisch van toon.

Nouvaux Fauves

(jonge wilden)

Nieuwe richtingen in de Europese schilderkunst, vanaf ca. 1979. Het werk wordt gekenmerk door het ‘echte schilderen’ groot formaat en ongeremd kleurengebruik. Enkele vertegenwoordigers van deze richting: Markus Luperts, Ar Penk, Anselm Kiefer (Duitsland). In Italië, Sandro Chia, Francesco Clemente en Enzo Cucchi.

A.R. Penck (eigen naam, Ralf Winkler geb.1939). Duits schilder en voorloper van het nieuw expressionisme. Zijn werk onderscheidt zich door nadrukkelijk primitivisme (primitief, oorspronkelijk) en balancerend op de grens tussen figuratie en abstractie. Zijn tekens verwijzen naar complexe processen of theorieën.

Markus Lupertz (geb.1941). Duits schilder, voorloper van het nieuw expressionisme. Na de serie Dythyrambe waarin hetzelfde motief herhaald wordt, volgt een periode waarin hij beladen motieven als uniformpetten en kanonnen schildert.

Penck

Wisdom

Kiefer

Daarna werkt hij midden jaren zeventig met stijlcitaten binnen een en hetzelfde de werk. Een methode waarmee hij tegelijkertijd abstract en figuratief kan zijn.

Anselm Kiefer (geb.1945). Duits kunstenaar die zijn thema’s ontleent aan de Duitse geschiedenis en aan mythen, sagen en legenden uit de Noord-Europese cultuur. Het dramatisch effect van zijn werk wordt mede veroorzaakt door de complexe wijze waarop verschillende materialen (verf, stro, zand, papier en lood) op het doek zijn aangebracht en verwerkt, wegkrabben, plakken en branden.

 

Jonge Italianen van de ‘trans-avant-garde’

Sandro Chia (geb.1946). Zijn werk kenmerkt zich door een zeer vitale overdaad aan beelden en vormen met een speelse ironie en door een losse schilderwijze. In de jaren negentig werd zijn kunst statischer.

Chia

La mercante di scacchiere 1976

Clemente

Under the hat 1978

Cucchi

Sotto-vento 1981

Francesco Clemente (geb.1952). Zijn decoratief, mystiek aandoend werk heeft als voornaamste thema’s liefde, dood en angst en bevat historische en autobiografische elementen. Hij werkt in India, New York en Rome.                            

Enzo Cucchi (geb.1950). Vloeiende bewegingen en harde kleuren kenmerken zijn werk. De voorstellingen verwijzen naar het bovennatuurlijke en mythische van de omgeving van zijn woonplaats Ancona. In het midden van de jaren tachtig tempert hij zijn kleurgebruik tot oker, grijs, bruin en zwart. 

 

Nederlandse kunstenaars van de jaren zestig en zeventig.

Jan Wolkers (1925-2007). Beeldend kunstenaar en schrijver, een dubbeltalent. Hij bezocht de Leidse schildersacademie, en volgde daarna een opleiding tot beeldhouwer o.a. in Parijs bij Ossip Zadkine, waar hij tevens begon met het schrijven van verhalen. Wolkers maakte in de jaren zestig kleine sculpturen en de eerste abstracte beelden. In zijn beeldhouwwerk staat zijn geheel eigen, authentieke thematiek centraal (authentiek, geloofwaardig, echt). De kracht en de eenvoud van de natuur is altijd zijn belangrijkste inspiratiebron gebleven. Wolkers maakte o.a. het Auschwitzmonument (Amsterdam 1977).

Wolkers

Auschwitzmonument

Volten

Winkler Prinsmonument

Theo Aart Volten (1925-2002), was aanvankelijk schilder maar begon in 1953 met beeldhouwen. Zijn constructies zijn opgebouwd uit geometrische vormen en hij maakt ook gebruik van industriële producten, o.a. metalen buizen. 

Zijn werk evalueerde van de tweedimensionale vormgeving, via reliëfs en lineair ijzer plastieken naar een vrije ruimtelijke structuur, vaak in roestvrij staal. Bekend werk zijn zijn monumentale kolommen, evenwichtig van constructie en perfect van afwerking, een goed voorbeeld hiervan is het Winkler Prinsmonument in Amsterdam, in de volksmond de ’Knakenpaal’ genoemd.

Volten ontving in 1996 een van de Oeuvreprijzen van het Fonds voor Beeldende Kunsten en in 1998 werd hij door koningin Beatrix, een van zijn grootste fans, onderscheiden met de Eremedaille voor Kunst en Wetenschap. André Volten is een van de belangrijkste en succesvolste naoorlogse beeldhouwer van Nederland. 

Carel Nicolaas Visser (geb.1928), beeldhouwer. Maakte eerst geabstraheerde (abstracties vormen, los van de werkelijkheid) dierplastieken. Daarna bouwde hij het op uit puur abstracte, geometrische vormen, balken en kubussen en stapelingen van deze vormen. In de jaren zeventig ontwikkelende zijn werk zich in de richting van de beeldassociatie. Hij stelde zijn beelden samen uit verschillende materialen, waarin de polariteit (hoedanigheid van polen of een pool) tussen hard en zacht, licht en zwaar, natuur en cultuur uitgangspunt was. In 1971 kreeg Visser de Staatsprijs voor beeldende kunsten en architectuur.

Naamloos

Ans Wortel. (1929-1996) Beeldend kunstenares, als autodidacte ontwikkelde zij zich onafhankelijk en kwam tot een zeer eigen stijl die blijk geeft van een persoonlijke visie op de realiteit. 

Haar werk is herkenbaar aan de doorgaans naakte figuren die een door vervorming verkregen, emotionaliteit en symboliek uit drukken, soms toegelicht door een op het werk aangebracht tekst. In de jaren zeventig maakte zij ook grote glassculpturen en glasreliëfs.       

Mark Brusse (geb.1937), sloot zich in 1961 in Parijs aan bij het nouveau realisme, waarvan Spoerri de spil was. Aanvankelijk maakte hij assemblages van gevonden en bewerkte stukken hout, waarvan de delen konden bewegen, meestal met een verholen erotische thematiek (serie 'Strange fruit', 1965). In 1965 vertrok Brusse naar New York waar hij environments vervaardigde die hij 'occupation de l’espace' noemde.

Enioma / Engels

Pieter Engels (geb.1938), beeldend kunstenaar. Maakte tot 1962 voornamelijk monochromen, daarna dadaïstische objecten, zoals 'Suicide pieces' (1968). Twee onder stroom staande schoenen op een sokkel, en de zgn. 'Notenkrakersuite', een geluidsproject waarbij op een bepaald moment een noot wordt gekraakt met de klep van een vleugel. In de jaren tachtig maakte hij geblinddoekt schilderijen als introspectie ( waarnemen van eigen innerlijk).  Het dadaïsme, een radicale stroming in de beeldende kunst, ontstond ca. 1915 in Zurich. De aanhangers wensten de traditie te doorbreken en terug te keren tot kinderlijke spontaniteit.

Wim T. Schippers (geb.1942), beeldend kunstenaar. Zijn verschillende activiteiten staan steeds in relatie tot de werkelijkheid, die hij vertekent (5 cm. hoge paarse fauteuil (1965), Vondelpark Amsterdam; a-dynamische werken) Het doorbreken van stereotiepen en het scheppen van verwarring paste hij in samenwerking met W. van de Linde ook toe op TV (Hoepla, 1967, Barend Servet show, 1972/73 en van Oekels Discohoek, 1974/75). Een kunstenaar die vragen wil oproepen en tevens zijn publiek wil vermaken. In de jaren zestig en zeventig verrichtte Schippers baanbrekend werk op televisiegebied.  

Paul van Hoeydonck (geb.1925), Belgische kunstenaar onder meer bekend van assemblages die associaties oproepen met ruimtevaarders en robots. Zijn 'Fallen Astronaut' werd in 1971 door de bemanning van de Apollo 15 op de maan geplaatst.   

Anton Heyboer (1924 - 2005), schilder en graficus, vooral bekend door zijn etsen: abstracte composities, waarvan de figuren verbonden worden door elkaar kruisende lijnen.

Heyboer voorzag zijn werk vaak van getallen en teksten, die hij beschouwde als ‘een vlugschrift, alleen voor mijzelf leesbaar.’ Hij haalde veel publiciteit door zijn zeer onconventionele levenswijze, samen met zijn bruiden. Heyboer is zeer invloedrijk geweest.

Danseres

Armando (eig. Herman Dirk van Dodeweerd; geb.1929), schilder en dichter. Was betrokken bij het tijdschrift 'Gard Sivik'. In zijn werk is geweld en de Tweede Wereldoorlog een terugkerend onderwerp. Hij schreef o.a.  "De SS-ers" (1967), samen met Hans Sleutelaar, "Dagboek van een dader" (1973) en "Het gevecht" (1976).

Als beeldend kunstenaar maakte Armando in de jaren vijftig ruige abstracte schilderijen, die steeds monochromer werden (van één kleur). Hij was lid van de 'Informele Groep', waaruit in 1960 de 'Nulgroep' ontstond. Werk van die tijd bestaat uit een herhaling van monochrome, gefabriceerde elementen.

Walrand

1982

Sinds 1965 maakt hij landschappelijke tekeningen, waarin hij ook foto’s verwerkt. Vanaf 1971 begint hij weer te schilderen, terugkerende motieven die steeds aan de oorlog refereren zijn : bosranden, bomen, vlaggen en doodskoppen.  

Nude

Aat Veldhoen (geb.1934), tekenaar en schilder die in de jaren zestig voor opschudding zorgde door zijn poging om de kunst bij een breder publiek populair te maken. Doordat hij zijn prenten volgens het goedkope rota-print procedé vermenigvuldigde kon hij ze tegen zeer lage prijzen aanbieden. Gezien de voor die tijd zeer gewaagde voorstellingen ontstond er een klein schandaal. Veldhoen is een uitstekend portretschilder, zijn andere, uitsluitend figuratieve werk is dikwijls erotisch van aard.

Herman Brood (1946-2001). Pas laat in de jaren negentig wordt er voor het eerst een tentoonstelling gehouden over het werk van Herman Brood, en wel in Zwolle zijn geboortestad. Het is dan voor het eerst dat een museum aandacht besteedt aan het werk van deze illustere popheld annex kunstenaar. Op deze tentoonstelling werd het fenomeen Brood in al zijn facetten voor het voetlicht gebracht: als schilder, tekenaar, muzikant, schrijver en dichter. Er was werk te zien van zij werk van begin jaren zestig tot eind jaren negentig. Beter laat dan nooit is hier wel van toepassing, vooral omdat Brood een heuse rage is geworden ! 

De opkomende schilders en beeldhouwers van de jaren vijftig en zestig legden als het ware een bom onder de reeds bestaande kunst. Het museumpubliek werd vaak volledig overdonderd door de nieuwe vormen, de felle kleuren en onbekende voorstellingen. Men moest anders leren kijken en open staan voor nieuwe indrukken. Dat had de jonge generatie al snel begrepen. En waar de oudere generatie vaak hun afschuw toonde, omarmden zij de nieuwe kunst en toonden zich leergierig, wat tot gevolg had dat de musea weer druk bezocht werden.

Langzaam maar zeker veroverde deze nieuwe stroming in de kunst de wereld, ook Nederland, dat zich zoals altijd afwachtend opstelde. Er verschenen steeds meer juichende kritieken en de kunstenaars voelden zich eindelijk door het grote publiek geaccepteerd. Wat langer duurde de acceptatie door hun kunstbroeders, die vooral in het  begin afwijzend stonden tegenover de nieuwe stroming (vooral de Pop-art moest het ontgelden). Pas toen duidelijk werd dat zij hun eigen plaats in de kunstwereld zouden behouden gingen ze overstag.

Er was ook geen ontkomen aan, of men nu een krant of tijdschrift opensloeg, naar de tv keek of de radio aanzette, overal werd men geconfronteerd met de nieuwe kunstvorm. De galeries (kunstzalen waar kunstenaars hun werk konden exposeren) namen enorm in aantal toe. Voor veel jonge kunstenaars was het dé gelegenheid om hun werk onder de aandacht van het publiek te brengen. Vooral in de jaren zestig en zeventig kon men er een bonte verzameling mensen vinden die onder het genot van een hapje en een drankje en uiteraard de joint nonchalant in de hand, zich liepen te vergapen aan de tentoongestelde beeldhouwwerken, sculpturen en schilderijen. Dat niet iedereen begreep wat het voorstelde mocht de pret niet drukken en zelfs de kunstenaar werd onderdeel van zijn eigen tentoonstelling.

De invloed van deze generatie kunstenaars en pioniers was enorm. Het doorbreken van taboes (alles kon) en het dichterbij brengen van de kunst naar het grote publiek lokte hordes jongeren naar de kunstacademie die al spoedig overbevolkt raakte. Ook het bohémien leven dat de kunstenaars leidde sprak velen aan, maar zoals met alles zou alleen het echte talent overleven ! Dat de kunstwereld in beweging kwam en bleef is de grote verdienste van deze generatie kunstenaars en voor vele beginnende kunstenaars zijn zij een voorbeeld en inspiratiebron die nog lang niet is opgedroogd.

Ga terug naar het overzicht Jaren 60 en 70

Ga terug naar de vorige pagina van dit hoofdstuk (Kunst)