       |
|
|
|
Op 20 april 1889 werd in de Oostenrijkse-Hongaarse plaats Braunau am Inn
Adolf Hitler geboren. Zijn vader was douane-beambte,
Hitler leidde een soort zwerversbestaan in Wenen de hoofdstad van Oostenrijk-Hongarije. Hij leefde van de erfenis van zijn ouders, had geen vaste woonplaats en had wat losse baantjes. Dit leven vormde hem. Zijn jodenhaat en zijn radicale vijandschap tegen het marxisme en het liberalisme ontwikkelden zich hier. In februari 1914 werd hij opgeroepen voor een militaire keuring, maar hij werd afgekeurd. Hij woonde inmiddels in München. Toen de Eerste Wereldoorlog in 1914 uitbrak meldde hij zich als vrijwilliger aan bij het Duitse leger en diende de gehele oorlog. Hij raakte gewond in oktober 1916. In 1918 kwam hij terecht in een gasaanval waardoor hij tijdelijk blind werd. Hij kreeg een kogelschampschot langs zijn voorhoofd. Om zijn litteken te verbergen, droeg hij zijn haar met een bles op zijn voorhoofd
In november 1923 probeerde Hitler samen met generaal Erich Ludendorff de macht te grijpen. Dit werd echter door het leger voorkomen. Hitler werd berecht. Tijdens zijn gevangenschap schreef hij het eerste deel van "Mein Kampf". De partij van Hitler werd verboden, maar in 1925 werd de NSDAP opnieuw opgericht. Hitler kwam aan de macht in een tijd waarin het Duitse volk leed onder
werkloosheid, armoede en andere gevolgen van de Eerste Wereldoorlog. Door het
Verdrag van Versailles werd Duitsland gedwongen tot het doen van
herstelbetalingen voor de geleden oorlogsschade. Deze verplichting drukte zwaar
op het land. Toen bovendien eind oktober 1929, toen Duitsland net
Na een korte kabinetscrisis diende Dollfuss zijn ontslag in, hij werd herbenoemd met volmachten en regeerde sindsdien dictatoriaal (1933). Met behulp van de grote mogendheden - met name het fascistische Italië - trachtte Dollfuss de economische en financiële toestand te verbeteren, hetgeen echter niet lukte. Na de machtsovername in Duitsland door de Nazi's (30 januari 1933), die naar een Anschluss streefden, richtte een bevreesde Dollfuss zich nog meer op Italie. Op advies van Benito Mussolini bond hij de strijd aan met de nationaal-socialisten en de sociaaldemocraten; beide tegenstanders van Dollfuss' politiek. Zowel de Oostenrijkse Nazi-partij als de sociaal-democratische partij werden verboden. In februari 1934 viel het Oostenrijkse Leger Bundeswehr gesteund door de
Heimwehr en andere paramilitaire groepen de Weense arbeiderswijk aan om het
socialisme aldaar te breken. Dit leidde tot een korte, maar hevige burgeroorlog,
waarbij de sociaaldemocraten zich kranig verzetten. De sociaal-democratische
leiders gingen daarop naar het buitenland of doken onder en gingen de
illegaliteit in. Op 1 mei 1934 voerde Dollfuss een nieuwe, corporatieve grondwet
in. Voortaan was alleen het Vaderlands
Op 25 juli 1934 pleegden nazi's onder leiding van Dr. Rintelen een staatsgreep. SA-eenheden wisten door te dringen in het regeringspaleis en schoten Dollfuss neer, die enige tijd later aan zijn verwondingen bezweek. De staatsgreep mislukte echter wegens de slechte communicatie tussen de samenzweerders en de coupplegers werden gearresteerd. Dollfuss' opvolger als premier werd Kurt von Schuschnigg. De verhouding met Italië, Oostenrijk, Engeland en Frankrijk was kapot terwijl Hitler er nog niet klaar was voor een Anschluss, en hij was dan ook woedend op de Oostenrijkse nazi's, die hij "amateurs" noemde. Schuschnigg was zich echter bewust van de penibele situatie en trachtte zich met zijn steeds geduchtere noorderbuur te verzoenen. Door de toenadering tussen Mussolini en Hitler verloor Oostenrijk in 1936 de
Italiaanse steun. Ook Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk boden geen oplossing.
In maart 1938 werd de druk opgevoerd. Een bezoek van Schuschnigg aan Hitler liep
uit op regelrechte intimidatie door de laatste. Onder Hitlers druk werd de
Oostenrijkse nazi Arthur Seyss-Inquart als minister van Buitenlandse Zaken
Op een receptie te Berlijn informeerde de Tsjechische ambassadeur bezorgd of Duitsland geen territoriale eisen ten aanzien van Tsjechoslowakije koesterde. Hij werd gerustgesteld: "Dit is onze laatste eis".
Sommigen denken dat Hitler in werkelijkheid de burgerij en de top van de Reichswehr zou willen verzekeren dat het socialistische luik van het nationaal socialisme niet tot uitvoering gebracht zou worden. De SA was in de ogen van haar bevelhebber Ernst Julius Röhm nodig om de 'sociale revolutie' en Duitsland te ontketenen en het kapitalisme te vernietigen. Hitler had die juist de steun nodig van de grote bedrijven en de Reichswehr. Waarschijnlijk speelde deze factor mee, maar Hitler vertrouwde het redelijk
ongeregelde zootje dat de SA was niet erg. De ambities van Röhm om het
partijleger in de totalitaire nazi-staat ook het landsleger te maken, zinden
zowel Hitler, als de legertop van de
Reichswehr niet. De taak van de SA was intimidatie van tegenstanders en bescherming van nazi's. Nu deze tegenstanders verdwenen waren, had Hitler de SA niet meer nodig. De SA was bovendien al vele malen groter dan de Reichswehr en kende een harde kern beroepssoldaten. Daarnaast doken in de SA, naast de gebruikelijke boksbeugels en ploertendoders, ook revolvers en andere vuurwapens op. Kortom: Röhm en zijn SA vertoonden tekenen van eigenzinnigheid en werden te machtig, waardoor ze een potentieel gevaar waren. Hitler verkoos de gedisciplineerde, geoefende Reichswehr met talentvolle leiders als Heinz Guderian boven de ongecontroleerde knokploeg die de SA was. Hiertoe werd in de lente van 1934 een officieuze overeenkomst met het leger gesloten, toen bleek dat de oude president Paul von Hindenburg stervende was.
Er zijn bronnen die uitgaan van een documentaire vervalsing uitgedacht door Reinhard Heydrich om Röhm opzettelijk met valse documenten te compromitteren en zo uit te schakelen. Bij de bestorming van het hotel waar Röhm verbleef, zou ook Adolf Hitler zelf persoonlijk aanwezig zijn geweest. De Führer met zijn aanhang zocht het kamernummer en vervolgens stormde men binnen. De verbaasde Röhm zag aan zijn bed Adolf Hitler zelf staan die schreeuwde: "Eruit!". Röhm werd vervolgens opgepakt en naar een gevangenis afgevoerd. Hitler stuurde doelbewust aan op een oorlog. Hij sloot een pact met de Italiaanse fascistiche dictator Benito Mussolinie. Deze liaison werd "de As" genoemd. Ook Japan verklaarde zich solidair met Duitsland. De drie landen werden de Asmogendheden genoemd.
Eerste aanslag op Hitler
Ongeveer dertig tot vijfendertig keer liet hij zich ’s avonds, na te hebben gedineerd in de Bürgerbräukeller, opsluiten in de zaal om zijn voorbereidende werkzaamheden uit te voeren. Nacht na nacht besteedde hij zijn tijd aan het uithakken van een holte in de pilaar bij het spreekgestoelte waar Hitler gewoonlijk zijn rede hield. Op 6 november waren de bom en het bijbehorende tijdsmechanisme vakkundig geplaatst en afgedicht. Elser had erop gerekend dat Hitler, zoals gebruikelijk, rond half negen ‘s avonds aan zijn toespraak zou beginnen en om tien uur zou eindigen. Het tijdmechanisme van de bom was dan ook zo ingesteld dat de bom ongeveer halverwege de speech moest afgaan. Het leek alsof Hitler in 1939 de bijeenkomst ging missen. Hij was namelijk al enkele weken met zijn generaals bezig om de grote aanval op het Westen voor te bereidden, maar zag uiteindelijk toch kans om tussen de vergaderingen door, een gaatje vrij te maken voor de jaarlijkse herdenking. Hij arriveerde al om acht uur, begon meteen met het afraffelen van zijn speech, en was om zeven minuten over negen al weer verdwenen.
Decennialang geloofde bijna niemand dat Elser in zijn ééntje had gehandeld. De Völkischer Beobachter, de partijkrant van de nazipartij NSDAP, meldde op 10 november 1939 al dat de Britse geheime dienst achter de aanslag zou zitten. Toen de dag erop toevallig twee Britse geheimagenten, majoor R.H. Stevens en kapitein Payne Best, in de omgeving van Venlo aan de grens met Nederland gearresteerd werden, won deze vergezochte interpretatie direct aan geloofwaardigheid. Veel mensen geloofden daarentegen dat het geen toeval kon zijn dat Hitler op zo’n wonderbaarlijke manier de dans was ontsprongen. Volgens hen had de SS een plan beraamd om tijdens de beslissende fase van Hitlers optreden de publieke opinie te beïnvloeden. Een aureool van onkwetsbaarheid zou zijn gezag en populariteit verhogen. Ook na de oorlog deden in de wereldpers nog steeds de meest fantastische verhalen en speculaties de ronde. Op basis van het verhoorverslag van Elsers aanhouding, gevonden door de historicus Lothar Gruchmann, kwam dr. Anton Hoch, een medewerker van het Institut für Zeitgeschichte in München, in 1969 uiteindelijk op overtuigende wijze tot de conclusie dat Elser in zijn ééntje de aanslag had gepleegd. Tweede aanslag op Hitler
Stauffenberg was een telg uit een vooraanstaand adellijk, katholiek geslacht in Beieren. Hoewel hij zich meer aangetrokken voelde tot literatuur, begon hij traditiegetrouw toch aan een militaire carrière.
Toen Hitler in 1933 aan de macht kwam stond hij aanvankelijk positief tegenover het nieuwe regime. Hij meende dat de nationaal-socialistische politiek goed voor Duitsland zou zijn. Maar al snel werd hij wakker geschud door de radicale ideeën van Hitler. Hij zag in wat de Duitse expansiepolitiek in Oost-Europa zou meebrengen en voorzag ook de nadelige gevolgen voor Duitsland van een oorlog met West-Europa. Bovendien kon hij zich niet verenigen met nazi-politiek aangaande de joden. Na de Reichskristallnacht van 9 november 1938 distantieerde hij zich van de nazi's en koos hij in het geheim de kant van het verzet. Ondertussen maakte hij snel carrière in het leger en ging deel uitmaken van de groep vertrouwelingen rond de dictator. Als officier van de Wehrmacht deed hij mee aan de veldtochten in Polen, Frankrijk en Rusland. In 1943 diende hij in het roemruchte Africa-corps van Rommel waar hij bij een beschieting door geallieerde bommenwerpers op 7 april 1943 zijn linkeroog, rechterhand en twee vingers van zijn linkerhand kwijtraakte. In de loop van de oorlog groeide zijn weerzin tegen de praktijken van de nazi's en kwam hij terecht in kringen van officieren die een einde aan het regime van Hitler wilden maken. De eerste pogingen om hem uit de weg te ruimen mislukten. In samenwerking met enkele collega-officieren (waaronder Tresckow, Friedrich en Fritz-Dietlof Graf von der Schulenburg) onderhield Von Stauffenberg vanaf 1942 contact met burgerlijke actiegroepen die hij steunde,zoals de Kreisauer Kreis rond Helmuth James Graf von Moltke en Peter Graf Yorck von Wartenburg. Hij werd daarmee een belangrijk middelpunt van het ondergronds verzet in Duitsland. Samen met anderen beraamde en coördineerde hij diverse plannen om Hitler om te brengen. Er waren al verscheidene scenario's gereed om uitgevoerd te worden die bewaard werden in onder andere Parijs, Berlijn en Wenen, in afwachting van het juiste moment om ze uit te voeren. Maar het bleek heel moeilijk zo'n gelegenheid te vinden; een aanslag met een paar vliegtuigbommen mislukte en begin 1944 werd bovendien de Kreisauer Kreis door de Duitse geheime politie gedeeltelijk opgerold. Nadat Von Stauffenberg als stafchef van de 10e Pantserdivisie in april 1943 zwaar gewond was geraakt in Tunesië en ternauwernood aan de dood ontsnapte, pakte hij het verzetswerk weer op. Op 20 juli 1944 was het uiteindelijk zover. Von Stauffenberg zou zelf de aanslag op Hitler uitvoeren, tijdens een militaire stafbespreking in het hoofdkwartier de Wolfsschanze bij Rastenburg in Oost-Pruisen, een enorm groot en goed beveiligd bunkercomplex.
Nadat de kolonel de tas met de bom bij Hitler op de grond had neergezet maakte hij zich snel uit de voeten met het excuus naar Berlijn te moeten bellen. Hij liep echter langs de telefonist naar een wachtende auto en met zijn medeplichtigen wist hij alle wachtposten te passeren, op weg naar een vliegveld waarvandaan hij naar Berlijn vloog. Daar zou hij de onvermijdelijke opstand en machtsovername in Berlijn en Parijs mede leiden. De bomexplosie was onderweg nog hoorbaar geweest en Von Stauffenberg en de zijnen meenden dat de aanslag gelukt was. De bom ontplofte inderdaad kort na zijn vertrek, en Hitler raakte wel gewond, maar niet ernstig. Vier officieren werden gedood. In Von Stauffenberg's afwezigheid had een van de aanwezigen waarschijnlijk de tas per ongeluk doen omvallen en op een andere plaats neergezet, verder onder de beschermende tafel achter een dikke tafelpoot. De barak werd vernield, maar de schokgolf had te weinig kracht om alle aanwezigen te doden. Doordat Hitler de aanslag overleefde en al vrij snel op de radio was te horen, mislukten de pogingen om in Berlijn de macht over te nemen. Direct na de aanslag gaf Hitler aan Heinrich Himmler de opdracht de oorzaak van de explosie te vinden. Nog diezelfde dag werden de samenzweerders overmeesterd in hun kantoor aan de Bendlerstrasse in Berlijn, waarbij Von Stauffenberg in de schouder werd geschoten. Een krijgsraad werd geïmproviseerd door zijn directe baas, generaal Fromm, en ze werden ter dood veroordeeld en het vonnis werd dezelfde dag nog uitgevoerd. Naast Stauffenberg behoorden Werner von Haeften, Albrecht Ritter Mertz von Quirnheim en Friedrich Olbricht tot degenen die werden gefusilleerd. Ludwig Beck werd gedwongen om zelfmoord te plegen, wat mislukte waarna hij door een Feldwebel werd doodgeschoten. Andere samenzweerders werden in showprocessen veroordeeld (waaronder Stauffenbergs broer Berthold) of pleegden zelfmoord (Tresckow en Rommel) De laatste woorden van Von Stauffenberg zouden "Es lebe unser heiliges Deutschland !" (Lang leve ons heilige Duitsland !) zijn geweest. De lijken werden de volgende dag inclusief uniform en onderscheidingen begraven, maar later in opdracht van Himmler opgegraven en verbrand. Gedurende de volgende dagen werden zo'n 200 medeverdachten door snelrecht veroordeeld en terechtgesteld.
Voor velen is Von Stauffenberg een icoon geworden van het verzet tegen het nazi-regime; na de oorlog is op de plaats waar hij een dag na de aanslag werd terechtgesteld, de tuin van het toenmalige oorlogsministerie in Berlijn, een museum ingericht. De Bendlerstrasse is hernoemd tot Stauffenbergstrasse en in het museum is een permanente tentoonstelling ingericht met meer dan 5000 foto´s en documenten die het werk van de verschillende verzetsorganisaties tijdens het Hitler-regime tonen. Op de binnenplaats, waar de executie plaatsvond, staat nu een bronzen beeld van een man met samengebonden handen. Molotov-Ribbentopact In 1939
|
|
